Wilt u ouderlijk gezag aanvragen, dan hangt de route af van één vraag: wanneer is uw kind erkend? Bent u getrouwd of hebt u een geregistreerd partnerschap, of is uw kind op of na 1 januari 2023 erkend, dan heeft u in de meeste gevallen al gezag en hoeft u niets aan te vragen. Is uw kind vóór die datum erkend, dan vraagt u samen met de andere ouder gezamenlijk gezag aan bij de rechtbank, met een formulier en zonder advocaat. Werkt de andere ouder niet mee, dan beslist de rechter. Hieronder leest u per situatie wat u moet doen, wat het kost en hoe u daarna de zorg voor uw kind goed vastlegt, ook als u voor co-ouderschap kiest.
Kort samengevat
- Getrouwde ouders en geregistreerde partners krijgen automatisch samen het gezag. Sinds 1 januari 2023 geldt dat in de meeste gevallen ook na erkenning door een ongetrouwde vader of duomoeder.
- Is uw kind vóór 1 januari 2023 erkend, dan vraagt u gezamenlijk gezag samen aan bij de rechtbank: digitaal met DigiD of op papier, zonder advocaat.
- Geeft de andere ouder geen toestemming, dan dient u een verzoek in bij de rechter. Daarvoor is een advocaat verplicht.
- Gezag en co-ouderschap zijn twee verschillende dingen: gezag gaat over beslissen, co-ouderschap over de verdeling van de zorg.
- Afspraken over zorg, informatie en kinderalimentatie legt u vast in een ouderschapsplan. In een aantal situaties is dat verplicht.
Inhoudsopgave
- Wat ouderlijk gezag precies inhoudt
- Wanneer u automatisch gezag heeft
- Gezamenlijk gezag aanvragen met het formulier
- Als vader gezag aanvragen
- Als de andere ouder niet meewerkt
- Eenhoofdig gezag of gezag beëindigen
- Wat het aanvragen van gezag kost
- Co-ouderschap: afspraken die u vastlegt
- Onze kijk op gezag en co-ouderschap
- Hulp bij gezag en afspraken over uw kind
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Wat ouderlijk gezag precies inhoudt
Gezag hebben betekent volgens de Rechtspraak dat u uw kind mag en moet opvoeden en verzorgen en belangrijke beslissingen mag nemen. Denk aan de keuze voor een school, het aanvragen van een paspoort, toestemming voor een medische behandeling en het beheren van geld dat op naam van uw kind staat. Heeft u geen gezag, dan mag u die beslissingen niet nemen, ook al bent u wel de juridische ouder.
Drie begrippen lopen in de praktijk vaak door elkaar. Het helpt om ze los van elkaar te zien:
| Begrip | Wat het regelt | Hoe u het krijgt |
|---|---|---|
| Erkenning | Dat u juridisch de ouder bent van het kind | Bij de gemeente, vóór of na de geboorte |
| Ouderlijk gezag | Dat u beslissingen mag nemen over het kind | Automatisch, met een formulier of via de rechter |
| Co-ouderschap | Hoe u de dagelijkse zorg verdeelt | Met afspraken tussen de ouders, bijvoorbeeld in een ouderschapsplan |
Een vader die zijn kind heeft erkend, is dus de juridische vader en moet ook bijdragen in de kosten. Maar alleen met gezag mag hij meebeslissen. En wie gezag heeft, is niet automatisch co-ouder: u kunt samen het gezag hebben terwijl het kind grotendeels bij één ouder woont.
Wanneer u automatisch gezag heeft
In veel gevallen hoeft u helemaal niets aan te vragen. De Rijksoverheid zet de situaties op een rij:
- Getrouwd of geregistreerd partnerschap. Ouders die met elkaar getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, krijgen automatisch gezamenlijk gezag over hun kind. Dat gezag blijft na een scheiding gewoon bestaan.
- Erkenning op of na 1 januari 2023. Erkent een vader of duomoeder het kind vanaf die datum, dan krijgen de ouders in de meeste gevallen automatisch samen het gezag. Er gelden wel uitzonderingen, bijvoorbeeld als een ouder zelf nog minderjarig is. Twijfelt u, controleer dan de uitzonderingen op de pagina van de Rijksoverheid of vraag een uittreksel uit het gezagsregister op.
- Erkenning vóór 1 januari 2023. Dan had alleen de moeder automatisch het gezag. De nieuwe regel werkt niet terug. In deze situatie moet u het gezamenlijk gezag dus zelf aanvragen.
De wet is per 2023 aangepast omdat meer dan de helft van de eerstgeboren kinderen buiten een huwelijk of geregistreerd partnerschap wordt geboren. Veel ongetrouwde ouders gingen ervan uit dat erkenning genoeg was, en ontdekten pas bij een ziekenhuisopname of schoolinschrijving dat de vader niet mocht meebeslissen.
Gezamenlijk gezag aanvragen met het formulier
Is uw kind vóór 1 januari 2023 erkend en bent u het samen eens, dan is de aanvraag een kwestie van een formulier invullen. U heeft volgens de Rechtspraak geen advocaat nodig als u het samen eens bent. Zo gaat u te werk:
- Controleer of u nog geen gezag heeft. Een uittreksel uit het gezagsregister laat zien wie op dit moment het gezag heeft. Zo voorkomt u een aanvraag die niet nodig is.
- Kies digitaal of op papier. Digitaal aanvragen kan alleen als u allebei een DigiD heeft en allebei in Nederland woont. Woont een van u in het buitenland of heeft een van u geen DigiD, dan gebruikt u het papieren formulier.
- Vul het formulier samen in. U geeft de gegevens van beide ouders en van het kind of de kinderen. Beide ouders ondertekenen of bevestigen de aanvraag, want het is een gezamenlijke verklaring.
- Dien de aanvraag in bij de rechtbank. Bij de digitale route gaat dat via het loket van de Rechtspraak. Het papieren formulier stuurt u naar de rechtbank die op het formulier staat vermeld.
- Wacht de inschrijving af. De rechtbank schrijft het gezamenlijk gezag in het gezagsregister in. Vanaf dat moment kunt u er een uittreksel van opvragen, bijvoorbeeld voor school of de zorgverzekeraar.
Bewaar het bewijs van inschrijving goed. Bij een paspoortaanvraag, een reis met uw kind of een medische ingreep kan een instantie vragen wie het gezag heeft.
Als vader gezag aanvragen
Voor vaders die niet met de moeder getrouwd zijn, is er sinds 2023 veel veranderd. Erkent u uw kind nu, dan krijgt u in de meeste gevallen automatisch gezag door de erkenning. Een aparte aanvraag is dan niet nodig.
Heeft u uw kind vóór 2023 erkend, dan zijn er twee situaties:
- De moeder werkt mee. U vraagt samen gezamenlijk gezag aan met het formulier, zoals hierboven beschreven.
- De moeder werkt niet mee. U kunt de rechter vragen u mede met het gezag te belasten. Lees hieronder hoe dat werkt.
Heeft u uw kind nog niet erkend, dan is dat de eerste stap. Zonder erkenning bent u juridisch geen ouder en kunt u ook geen gezag krijgen. Weigert de moeder toestemming voor de erkenning, dan kunt u de rechter om vervangende toestemming vragen. Ook daarvoor is een advocaat nodig.
Als de andere ouder niet meewerkt
Geeft de andere ouder geen toestemming, dan kunt u een verzoek tot gezamenlijk gezag indienen bij de rechter. Daarbij is de tussenkomst van een advocaat verplicht. Het formulier is dan niet meer bruikbaar, want dat werkt alleen als u het allebei wilt.
De rechter kijkt niet naar wie gelijk heeft, maar naar het belang van het kind. Het uitgangspunt in de wet is dat een kind er baat bij heeft als beide ouders het gezag hebben. De rechter wijst een verzoek alleen af als er een onaanvaardbaar risico is dat het kind klem of verloren raakt tussen de ouders, of als afwijzing om een andere reden nodig is in het belang van het kind. Dat heet in de rechtspraak het klemcriterium. Ouders die slecht met elkaar communiceren, voldoen daar niet automatisch aan: het gaat erom of het kind daadwerkelijk schade oploopt door de strijd tussen de ouders.
Kinderen van 12 jaar en ouder worden doorgaans door de rechter uitgenodigd om hun mening te geven. Jongere kinderen kunnen soms ook gehoord worden. De mening van het kind telt mee, maar de rechter beslist.
Voordat u naar de rechter stapt, is het de moeite waard om met hulp van een derde te praten. Bij mediation of een gesprek met een jurist komen ouders vaak tot afspraken die voor allebei werkbaar zijn, en dat scheelt een procedure die voor iedereen zwaar is, ook voor uw kind.

Eenhoofdig gezag of gezag beëindigen
Een veelgestelde vraag is hoe een ouder het gezag van de andere ouder kan laten beëindigen. Dat kan alleen via de rechter, met een advocaat, en de lat ligt hoog. Ook hier geldt het klemcriterium: de rechter beslist alleen tot eenhoofdig gezag als het kind anders klem of verloren raakt tussen de ouders, of als dat om een andere reden nodig is in het belang van het kind. Een ruzie over een vakantie of een verhuizing is meestal niet genoeg.
Overweegt u deze stap omdat de andere ouder uw kind in gevaar brengt, bespreek dat dan eerst met een familierechtadvocaat. Bij acute zorgen over de veiligheid van uw kind neemt u contact op met Veilig Thuis. Een gezagsprocedure duurt te lang om een direct probleem op te lossen.
Wat het aanvragen van gezag kost
De kosten hangen af van de route:
- Samen met het formulier. Dit is de goedkoopste route. U heeft geen advocaat nodig. Kijk voor eventuele griffiekosten op de formulierpagina van de Rechtspraak, waar de actuele voorwaarden staan.
- Via de rechter, zonder toestemming van de andere ouder. U betaalt griffierecht aan de rechtbank en de kosten van uw advocaat. Het griffierecht hangt af van uw inkomen en wordt jaarlijks aangepast. Met een laag inkomen kunt u via de Raad voor Rechtsbijstand in aanmerking komen voor een advocaat met een eigen bijdrage.
- Advies vooraf. Wilt u eerst weten of een procedure kans maakt of hoe u het gesprek met de andere ouder aanpakt, dan is een los adviesgesprek vaak genoeg. Wij bieden een juridisch adviesgesprek voor €149.
Co-ouderschap: afspraken die u vastlegt
Heeft u het gezag geregeld, dan volgt de praktische vraag: hoe verdeelt u de zorg? Co-ouderschap betekent dat u de zorg en opvoeding ongeveer gelijk verdeelt. Het is geen apart juridisch begrip, maar een afspraak tussen ouders. Juist daarom is het belangrijk om die afspraak goed vast te leggen.
Het ouderschapsplan
Ouders leggen hun afspraken over zorg, informatie en kinderalimentatie vast in een ouderschapsplan. Dat plan is verplicht als u getrouwd bent of een geregistreerd partnerschap heeft, en ook als u samenwoont met gezamenlijk gezag dat in het gezagsregister staat. Wie dus net gezamenlijk gezag heeft aangevraagd en later uit elkaar gaat, heeft ook een ouderschapsplan nodig.
U bespreekt het plan met uw kinderen, voor zover hun leeftijd dat toelaat. Hoe u dat aanpakt en wat er minimaal in moet staan, leest u in ons artikel over een ouderschapsplan opstellen. Ongetrouwde ouders zonder verplichting kunnen hun afspraken in een co-ouderschapsovereenkomst zetten. Die werkt op dezelfde manier en voorkomt later discussie.
Spreek in het plan ook af hoe u omgaat met gezamenlijke kosten, zoals een kindrekening. Komen ouders daar niet uit, dan kan de rechtbank beslissen wat in het belang van de kinderen wenselijk is, zo bleek in 2024 bij de Hoge Raad.
Een schema dat bij uw gezin past
Er is geen standaardschema. Veelgebruikte varianten zijn:
| Schema | Hoe het werkt | Past vaak bij |
|---|---|---|
| Week op, week af | Het kind wisselt één keer per week | Oudere kinderen, ouders die dicht bij elkaar wonen |
| 2-2-3 | Twee dagen bij de ene ouder, twee bij de andere, dan drie dagen, en de week erna omgekeerd | Jonge kinderen die beide ouders vaak willen zien |
| 5-2-2-5 | Vaste doordeweekse dagen per ouder en om het weekend wisselen | Gezinnen die rust in de schoolweek willen |
Leg naast het weekschema ook vakanties, feestdagen, verjaardagen en de overdrachtsmomenten vast. Bedenk wat er gebeurt als een van u verhuist of andere werktijden krijgt. Omstandigheden veranderen, en een rechtbank oordeelde in 2026 dat het wegvallen van ondersteuning een reden kan zijn om de zorgregeling aan te passen. Hoe u dat aanpakt, leest u bij omgangsregeling wijzigen.
Kinderalimentatie bij co-ouderschap
Ook bij een gelijke verdeling van de zorg kan er kinderalimentatie verschuldigd zijn. Ouders spreken die af op basis van de kosten van de kinderen en hun inkomens. Lukt dat niet, dan bepaalt de rechter het bedrag. U blijft financieel verantwoordelijk voor uw kinderen tot ze 21 jaar zijn.
De zorgverdeling speelt mee in de berekening: wie meer dagen zorgt, maakt zelf al meer kosten. Verdient een van de ouders duidelijk meer, dan betaalt die ouder vaak toch een bijdrage, ook bij een fifty-fifty schema. Veranderen inkomens of zorgdagen later, dan kunt u de afspraak aanpassen. Zie daarvoor ons artikel over alimentatie wijzigen.
Onze kijk op gezag en co-ouderschap
In de dossiers die wij behandelen, zien we steeds hetzelfde patroon: ouders regelen het gezag pas als er iets misgaat. Een school die een handtekening van beide ouders wil, een paspoort dat niet aangevraagd kan worden, een ziekenhuis dat vraagt wie toestemming mag geven. Op zo’n moment staat de relatie vaak al onder druk, en wordt een simpel formulier ineens een twistpunt.

Ons advies is daarom eenvoudig. Controleer nu wie het gezag heeft, zeker als uw kind vóór 2023 is erkend. Is het niet geregeld en bent u het eens, vul dan samen het formulier in zolang dat nog kan. En leg uw afspraken over zorg en kosten op papier, ook als het nu goed gaat. Een duidelijk ouderschapsplan of co-ouderschapsovereenkomst is geen teken van wantrouwen, maar van zorg voor uw kind.
Lukt het samen niet, zoek dan eerst een gesprek met een neutrale derde. Een procedure bij de rechter is soms nodig, maar nooit het beste begin.
— Juridische redactie Legalec
Hulp bij gezag en afspraken over uw kind
Wilt u weten waar u staat, of wilt u dat iemand meekijkt naar uw ouderschapsplan of co-ouderschapsovereenkomst? Met een abonnement op rechtsbijstand van Legalec heeft u een vaste jurist die uw dossier kent, een persoonlijk online portaal en geen eigen risico per zaak. Familie en erfenis is een van de zes rechtsgebieden in het abonnement. U kiest uit Basic voor €37,81 per maand, Normal voor €68,06 per maand of Pro voor €98,31 per maand. Liever een losse dienst? Een document- of contractcheck kost €245. Voor een gezagsprocedure zonder toestemming van de andere ouder schrijft de wet een advocaat voor. Wij helpen u met de voorbereiding, de afspraken en de stukken eromheen.
Veelgestelde vragen
Heb ik een advocaat nodig om gezag aan te vragen?
Niet als u het samen met de andere ouder eens bent: dan volstaat het formulier van de Rechtspraak. Werkt de andere ouder niet mee, dan moet u een verzoek bij de rechter indienen en is een advocaat verplicht.
Hoe weet ik of ik al gezag heb?
U kunt een uittreksel uit het gezagsregister opvragen. Daarop staat wie het gezag over uw kind heeft. Staat u er niet op terwijl u getrouwd bent of uw kind na 1 januari 2023 heeft erkend, laat dan uitzoeken of een uitzondering voor u geldt.
Wat is het klemcriterium?
Het klemcriterium is de maatstaf die de rechter gebruikt bij een verzoek om gezamenlijk of juist eenhoofdig gezag. De rechter wijkt alleen af van gezamenlijk gezag als er een onaanvaardbaar risico is dat het kind klem of verloren raakt tussen de ouders, of als dat om een andere reden nodig is in het belang van het kind.
Mijn kind van 16 wil niet meer naar de andere ouder. Wat kan ik doen?
Een vastgelegde omgangsregeling blijft gelden, ook als uw kind niet meer wil. Praat eerst met uw kind en met de andere ouder over de reden en kijk of een aangepaste regeling mogelijk is. Lukt dat niet, dan kunt u de rechter vragen de regeling te wijzigen. Bij een kind van 16 weegt de eigen mening zwaar.
Verandert er iets aan het gezag als we uit elkaar gaan?
Nee. Gezamenlijk gezag blijft na een scheiding of het einde van een samenwoning gewoon bestaan. Wel moet u dan afspraken maken over zorg en kosten. Bij getrouwde ouders en bij samenwonende ouders met ingeschreven gezamenlijk gezag is een ouderschapsplan verplicht. Zie ook ons stappenplan voor een echtscheiding.
Bronnen
- Ouderlijk gezag, Rechtspraak
- Gezamenlijk gezag aanvragen, Rechtspraak
- Wanneer krijg ik automatisch gezag over een kind?, Rijksoverheid
- Gezamenlijk gezag door erkenning sinds 1 januari 2023, Rijksoverheid
- Wat moet er in een ouderschapsplan staan?, Rijksoverheid
- Informatieblad U gaat scheiden, Rijksoverheid
- Hoeveel kinderalimentatie krijg of betaal ik?, Rijksoverheid
- Uitspraak Hoge Raad ECLI:NL:HR:2024:1718
- Uitspraak Rechtbank Zeeland-West-Brabant ECLI:NL:RBZWB:2026:2814
Legalec






